Trong những năm gần đây, thị trường điện năng lượng mặt trời Việt Nam đã có những thay đổi đáng chú ý. Từ việc tập trung mở rộng công suất, thị trường đang chuyển dần sang các giải pháp sử dụng điện tại chỗ, tiết kiệm năng lượng và lưu trữ điện. Năm 2026 tiếp tục ghi nhận nhiều tín hiệu mới. Nhu cầu điện tăng cao trong mùa khô, điện mặt trời mái nhà được thúc đẩy và các chính sách mới đang tạo thêm động lực cho quá trình chuyển dịch năng lượng.

1. Thị trường Việt Nam đang bước sang 1 giai đoạn mới

Nhu cầu sử dụng điện tại Việt Nam tiếp tục tăng trong năm 2026. Trong 6 tháng đầu năm, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống đạt 171,54 tỷ kWh, tăng 9,85% so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, trong đợt nắng nóng từ ngày 22 đến 25/6/2026, hệ thống điện quốc gia ghi nhận mức cao nhất mới. Sản lượng điện ngày cao nhất đạt 1.215,4 triệu kWh, trong khi công suất phụ tải cực đại đạt 57.537 MW vào ngày 24/6. Những con số này cho thấy nhu cầu điện đang tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống. Trong bối cảnh đó, việc phát triển thêm các nguồn điện tại chỗ và khai thác hiệu quả năng lượng tái tạo trở thành một trong những hướng được quan tâm.

Điện mặt trời tiếp tục đóng góp đáng kể

Trong 6 tháng đầu năm 2026, các nguồn năng lượng tái tạo cung cấp khoảng 22,12 tỷ kWh, chiếm 12,9% sản lượng điện của toàn hệ thống. Riêng điện mặt trời đạt khoảng 14,59 tỷ kWh, cao hơn sản lượng điện gió 6,63 tỷ kWh trong cùng kỳ. Số liệu này cho thấy điện mặt trời tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu nguồn điện tái tạo của Việt Nam.

2. Điện mặt trời mái nhà tiếp tục được thúc đẩy

Điện mặt trời mái nhà đang trở thành một hướng phát triển đáng chú ý, đặc biệt trong mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ. Thay vì chỉ tập trung vào các dự án phát điện quy mô lớn, nguồn điện được tạo ra ngay tại nơi tiêu thụ có thể hỗ trợ nhu cầu điện của hộ gia đình, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất. Trong năm 2026, Chính phủ tiếp tục thúc đẩy mô hình này. Chỉ thị 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 yêu cầu đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, ưu tiên tại cơ quan công sở, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và hộ gia đình. Chỉ thị cũng khuyến khích kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng Bess để tăng khả năng sử dụng điện tại chỗ.

Những kết quả thực tế trong năm 2026

Bắc Ninh là một ví dụ đáng chú ý. Sau 6 tháng triển khai, tỉnh đã đưa vào vận hành khoảng 285 MW điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, huy động hơn 2.850 tỷ đồng vốn xã hội hóa. Các hệ thống này tạo ra khoảng 112 triệu kWh điện sạch tại chỗ trong 6 tháng đầu năm 2026. Đây là một minh chứng cho thấy mô hình điện mặt trời mái nhà đang được triển khai thực tế, thay vì chỉ dừng ở định hướng chính sách. Tại TP. Hồ Chí Minh, đến cuối quý I/2026 có khoảng 22.778 hệ thống điện mặt trời áp mái, với tổng công suất khoảng 1.856 MWp. Quy mô này cho thấy nguồn điện phân tán từ các mái nhà đang trở thành một thành phần đáng chú ý trong hệ thống năng lượng đô thị.

3. Hạ tầng quan trọng trong quá trình chuyển dịch năng lượng Bess

Khi điện mặt trời và điện gió ngày càng phát triển, hệ thống Bess (lưu trữ năng lượng bằng pin) đang trở thành giải pháp quan trọng để cân bằng giữa thời điểm sản xuất và tiêu thụ điện. Thay vì phải sử dụng ngay lượng điện được tạo ra, Bess cho phép lưu trữ điện dư thừa để sử dụng khi nhu cầu tăng cao, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác năng lượng tái tạo, giảm áp lực lên lưới điện và tăng khả năng chủ động nguồn điện cho hộ gia đình, doanh nghiệp và nhà máy. Tại Việt Nam, xu hướng kết hợp điện mặt trời – pin lưu trữ đang mở ra một phân khúc thị trường mới, đặc biệt trong mô hình điện mặt trời tự sản, tự tiêu. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của BESS cũng đặt ra những yêu cầu về an toàn cháy nổ, chất lượng thiết bị, tuổi thọ pin, tái sử dụng và tái chế. Vì vậy, bên cạnh việc mở rộng ứng dụng, thị trường cần các tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý phù hợp để đảm bảo hệ thống lưu trữ phát triển an toàn, hiệu quả và bền vững.

4. Triển vọng thị trường điện mặt trời Việt Nam

Thị trường điện mặt trời Việt Nam còn nhiều dư địa tăng trưởng khi nhu cầu điện tiếp tục gia tăng và năng lượng tái tạo được ưu tiên phát triển. Trong 6 tháng đầu năm 2026, điện mặt trời đạt khoảng 14,59 tỷ kWh, cho thấy nguồn điện này tiếp tục đóng góp đáng kể vào hệ thống điện. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đến năm 2030, công suất điện mặt trời được định hướng đạt 46.459–73.416 MW, đồng thời phát triển 10.000 – 16.300 MW hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (Bess). Những mục tiêu này cho thấy thị trường đang chuyển từ mở rộng công suất sang tối ưu hiệu quả sử dụng điện, với trọng tâm là điện mặt trời tự sản, tự tiêu, kết hợp pin lưu trữ và hệ thống quản lý năng lượng. Đây được xem là hướng phát triển quan trọng của thị trường trong những năm tới.