Trong hơn một thế kỷ qua, than đá luôn là “xương sống” vững chắc thúc đẩy cỗ máy kinh tế khổng lồ của quốc gia tỷ dân. Thế nhưng, một cột mốc lịch sử vừa được thiết lập, đánh dấu sự chuyển dịch quyền lực năng lượng chưa từng có: Công suất phát điện mặt trời lắp đặt của Trung Quốc đã chính thức vượt qua công suất điện than.
Số liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc gia Trung Quốc (NEA) không chỉ chứng minh vị thế dẫn đầu toàn cầu của Bắc Kinh trong cuộc đua công nghệ sạch, mà còn mở ra một chương mới cho bức tranh năng lượng toàn cầu.
Sự bứt phá của những con số kỷ lục về điện mặt trời Trung Quốc
Tính đến cuối tháng 7, tổng công suất lắp đặt của điện mặt trời Trung Quốc đã cán mốc 1,286 tỷ kW, nhỉnh hơn một chút so với mức 1,285 tỷ kW của nhiệt điện than.
Sự hoán đổi vị trí này là kết quả của một chiến dịch tăng tốc thần tốc. Chỉ riêng trong giai đoạn ngắn vừa qua, lượng công suất điện mặt trời mà Trung Quốc lắp đặt thêm đã lớn hơn tổng công suất của toàn bộ hệ thống năng lượng Mỹ cộng lại. Các đại dự án năng lượng tái tạo Trung Quốc tại các vùng hoang mạc phía Tây như Tân Cương, Nội Mông đã biến những vùng đất cằn cỗi thành các “biển” pin mặt trời vô tận.
Khoảng cách giữa công suất lắp đặt và sản lượng thực tế
Dù điện mặt trời đã giành chiến thắng về mặt năng lực thiết kế (chiếm khoảng 31,5% cơ cấu nguồn điện), các chuyên gia năng lượng lưu ý rằng than đá vẫn chưa hoàn toàn mất đi vai trò thống trị trên thực tế.
Trong 7 tháng đầu năm, điện mặt trời mới chỉ đóng góp khoảng 12% sản lượng điện tiêu thụ thực tế của Trung Quốc. Lý do rất đơn giản: pin mặt trời chỉ hoạt động khi có ánh nắng, trong khi các nhà máy điện than có thể phát điện liên tục 24/7. Than đá hiện vẫn là nguồn năng lượng nền tảng, chịu trách nhiệm gánh vác hệ thống vào những giờ cao điểm hoặc khi thời tiết bất lợi nhằm đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.
Công thức thành công trong chuyển dịch năng lượng của Trung Quốc
1. Lợi thế chuỗi cung ứng độc quyền
Trung Quốc hiện kiểm soát hơn 80% chuỗi cung ứng tấm pin năng lượng mặt trời toàn cầu. Việc tự chủ công nghệ và sản xuất quy mô lớn đã giúp hạ giá thành linh kiện xuống mức thấp kỷ lục, biến điện mặt trời thành nguồn điện rẻ nhất tại quốc gia này.
2. Đại tu lưới điện truyền tải siêu cao áp
Để giải quyết bài toán “thừa điện ở phía Tây nhưng thiếu điện ở phía Đông”, Bắc Kinh đã đầu tư hàng trăm tỷ USD xây dựng hệ thống đường dây truyền tải siêu cao áp (UHV). Hệ thống này cho phép vận chuyển dòng điện xanh xuyên suốt hàng ngàn kilomet một cách hiệu quả, hạn chế tối đa tình trạng lãng phí năng lượng.
3. Chính sách hỗ trợ nhất quán từ chính phủ
Các gói tài trợ, ưu đãi thuế và mục tiêu ràng buộc đối với các tập đoàn năng lượng nhà nước đã tạo ra một lực đẩy mạnh mẽ hướng về các nguồn năng lượng không phát thải.
Ý nghĩa chiến lược hướng tới mục tiêu trung hòa carbon
Sự kiện công suất điện mặt trời vượt điện than là một minh chứng đanh thép cho thấy Trung Quốc đang đi đúng hướng – thậm chí vượt tiến độ – trong việc thực hiện cam kết khí hậu: đưa lượng phát thải carbon đạt đỉnh trước năm 2030 và hướng tới trung hòa carbon vào năm 2060.
Hành động của Trung Quốc cũng tạo ra hiệu ứng lan tỏa toàn cầu. Việc nước này xuất khẩu các thiết bị năng lượng mặt trời giá rẻ đang giúp nhiều quốc gia đang phát triển khác tiếp cận được nguồn năng lượng sạch với chi phí hợp lý hơn, góp phần đẩy nhanh tiến trình chuyển dịch năng lượng của nhân loại.
Dù hành trình loại bỏ hoàn toàn than đá vẫn còn nhiều thách thức về mặt lưu trữ năng lượng và ổn định lưới điện, cột mốc này đã khẳng định một thực tế: Kỷ nguyên của năng lượng hóa thạch đang dần nhường chỗ cho bình minh của năng lượng tái tạo.
